Thượng đỉnh Mỹ - Trung có giải quyết được bất đồng?

Hôm qua 11.5, Tân Hoa xã dẫn thông báo từ ông Quách Gia Côn, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cùng ngày cho hay chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump đến nước này sẽ kéo dài từ ngày 13 - 15.5.

Nhiều bất đồng

Theo đó, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump "sẽ có một cuộc trao đổi sâu sắc về các vấn đề quan trọng liên quan đến quan hệ Trung - Mỹ và hòa bình, phát triển thế giới". Liên quan chuyến thăm này, Reuters dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ hai nhà lãnh đạo sẽ thảo luận về một loạt vấn đề như Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân. Hai bên được cho cũng đang cân nhắc việc gia hạn thỏa thuận về mua bán khoáng sản, bao gồm đất hiếm và một số nguyên liệu bán dẫn. Căng thẳng thương mại giữa hai bên cũng là vấn đề đặt ra nhiều thách thức cho thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này. Vì thế, hai nhà lãnh đạo dự kiến đồng ý tiếp tục thảo luận để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các hợp đồng mua máy bay Boeing, thiết bị nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.

Ảnh: Reuters

Trả lời Thanh Niên ngày 11.5, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) đánh giá Tổng thống Trump luôn muốn thể hiện chiếm ưu thế, gây chú ý nhưng mục tiêu chiến lược cuối cùng của ông vẫn rất khó hiểu. So với nhiệm kỳ trước, đội ngũ nhân sự cấp cao trong nội các của Tổng thống Trump lần này bị cho là thiếu vai trò phản biện hơn. "Ngoại trưởng Marco Rubio có lẽ vẫn là tiếng nói phản biện của đảng Cộng hòa về chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump, nhưng ông chưa có nhiều kinh nghiệm về Trung Quốc. Vì vậy, trong khi có thể dự đoán được những động thái mang tính kịch tính của Tổng thống Trump, thì lại khó xác định tầm nhìn mạch lạc", GS Nagy nhận định.

Vị chuyên gia này chỉ ra rằng cách thức phản ứng quen thuộc của ông Trump là ban đầu đe dọa áp thuế, đưa ra yêu cầu tối đa, nhưng về sau chưa chắc thực hiện đến cùng, thậm chí thay đổi hoàn toàn hướng đi, nên rất khó đoán.

"Trong khi đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình gần như chắc chắn đang thận trọng. Bắc Kinh tin rằng họ hiểu ông Trump để có thể làm hài lòng bằng cách có thể đưa ra những lời ca ngợi, hứa hẹn những ưu đãi; nhưng có lẽ cũng cần thận trọng về sự tự tin đó", GS Nagy nói và cho rằng vị chủ nhân Nhà Trắng vẫn có thể tạo ra những khoảnh khắc thực sự bất ngờ. Ông phân tích thêm: "Vấn đề Đài Loan đang gây ra áp lực cho Bắc Kinh trong việc thuyết phục Washington giảm hỗ trợ, chuyển giao vũ khí và cam kết chiến lược đối với Đài Bắc. Nền kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn. Vì thế, ông Tập cũng cần có được thắng lợi mang tính biểu tượng sau cuộc gặp, nên điều này có thể khiến ông Tập trở nên dễ đoán".

"Đình chiến" mong manh

Cũng trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin (Chủ tịch về nghiên cứu an ninh châu Á - Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: "Cả Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Tập Cận Bình đều muốn cuộc gặp diễn ra, vì đây là hội nghị thượng đỉnh ổn định chiến lược. Hai nhà lãnh đạo đều muốn đạt được các lợi ích kinh tế theo cách của họ, đồng thời muốn giảm bớt gay gắt nhằm vào nhau. Bên cạnh đó, ông Tập Cận Bình xem đây là cơ hội để định hình lại chính sách đối với Đài Loan, định hình lại sự cạnh tranh và các chính sách chuyển giao công nghệ. Ông Trump coi đây là cơ hội để chứng tỏ rằng ông đang kiểm soát nền kinh tế, ông đủ mạnh để ngăn chặn sự thách thức từ Trung Quốc, và rằng Washington đang thắng trong những cuộc chiến mà ông Trump lựa chọn".

"Nhìn tổng thể, Chủ tịch Tập Cận Bình đang giữ thế trận thận trọng, không hành động quá tích cực, nhưng muốn kiểm soát đủ những gì Nga, CHDCND Triều Tiên đang làm, hoặc giờ đây là việc can thiệp nhẹ nhàng vào công cuộc hòa giải, có thể là về phía Iran, ít nhất là làm việc với Ả Rập Xê Út để giữ họ về phía Bắc Kinh, đồng thời cho thấy rằng ông đang cố gắng chấm dứt xung đột, không muốn Iran leo thang quá mức. Vì vậy, ông Tập đang cố gắng kiểm soát ít nhất một phần nào đó", TS Cronin đánh giá và nhận xét thêm: "Khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau, tôi không đặt nhiều niềm tin về các thỏa thuận thương mại có thể đạt được. Nhưng tựu trung các thỏa thuận thương mại chủ yếu chỉ mang tính biểu tượng để làm đẹp cho nhau, tất cả chỉ là hình ảnh và những cơ hội làm hình ảnh ngoại giao".

Liên quan chủ đề này, ông Dov Zakheim (cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và đang cố vấn cho nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách Mỹ về đối ngoại ở khu vực) cho rằng: "Khi gặp Tổng thống Trump, ông Tập sẽ sẵn lòng tập trung vào các vấn đề kinh tế. Tôi nghĩ Tổng thống Trump cũng tập trung thảo luận về kinh tế, ông luôn khẳng định rằng bản thân không muốn xảy ra căng thẳng với Trung Quốc. Mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo khá gắn kết, ít nhất là trên phương diện thảo luận về kinh tế. Những căng thẳng và khó khăn trong quan hệ Mỹ - Trung sẽ phần nào hạ nhiệt; điều này sẽ mang lại lợi ích cho phần còn lại của khu vực Đông Á và Đông Nam Á".