Dư địa giảm nhiệt giá xăng dầu

Quỹ bình ổn hãm phanh giá xăng

Khuya 10.3, liên bộ Công thương - Tài chính cho điều hành tăng tiếp giá xăng dầu - lần tăng thứ 3 liên tiếp trong tháng; và xả Quỹ bình ổn giá xăng dầu (gọi tắt Quỹ bình ổn) ở mức 4.000 - 5.000 đồng mỗi lít, kg tùy loại. Dù vậy, giá xăng RON95 đã tiến sát mốc 30.000 đồng/lít, trong khi giá dầu diesel ở mức 31.000 đồng/lít.

Đến 22 giờ tối qua (11.3), liên bộ Công thương - Tài chính lại cho điều chỉnh giảm mạnh giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Trong đó, dầu hỏa là mặt hàng giảm mạnh nhất với mức giảm 7.966 đồng/lít so với kỳ điều hành tối hôm trước (10.3). Cụ thể, xăng E5 RON92 giảm 3.619 đồng, xuống 22.951 đồng/lít; xăng RON95-III giảm 3.880 đồng xuống 25.240 đồng/lít; dầu diesel giảm 4.247 đồng về 26.470 đồng/lít; dầu hỏa giảm 7.966 đồng về 24.419 đồng/lít; dầu mazut giảm 5.706 đồng về 19.001 đồng/kg. Tại kỳ điều chỉnh này, liên bộ cũng quyết định chi sử dụng Quỹ bình ổn cho các mặt hàng nhiên liệu nói trên là 4.000 đồng/lít/kg, riêng dầu diesel được chi sử dụng 5.000 đồng/lít.

Tại cuộc họp với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng chiều 10.3, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu sử dụng Quỹ bình ổn ngay và luôn, đồng thời yêu cầu Bộ Tài chính đề xuất phương án điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng dầu về 0, báo cáo Chính phủ trong ngày 12.3.

Như vậy, cuối cùng cơ quan quản lý cũng đã sử dụng Quỹ bình ổn sau hơn 3 năm không dùng đến. Trước đó, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 72 sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào, đưa mức thuế suất MFN cho các mặt hàng xăng không pha chì (RON95), nguyên liệu pha chế xăng từ 10% xuống 0%, hạ từ 7% xuống 0% với dầu diesel, nhiên liệu máy bay...

ẢNH: NHẬT THỊNH

Vậy giảm thuế nhập khẩu, giá xăng sẽ giảm được khoảng bao nhiêu tiền/lít là câu hỏi nhiều người đặt ra. Một chuyên gia xăng dầu cho biết, hiện giá mỗi lít xăng dầu bán ra đang "gánh" các loại thuế, phí sau: thuế giá trị gia tăng (GTGT, 8%); thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB, áp dụng với xăng, từ 7 - 10% trên giá nhập tại cảng); thuế bảo vệ môi trường (BVMT, xăng trừ ethanol là 2.000 đồng/lít, dầu các loại (trừ dầu hỏa) là 1.000 đồng/lít); chi phí tạo nguồn, kinh doanh định mức, lợi nhuận định mức… Các loại thuế, phí chiếm hơn 25 - 28% giá bán lẻ vào thời điểm chưa xảy ra xung đột địa chính trị. Trong đó ước tính riêng thuế nhập khẩu giảm về 0%, giá xăng nhập có thể giảm 2.500 đồng/lít, giá dầu diesel giảm khoảng 2.000 đồng/lít.

Mức giảm này không "bõ bèn" gì so với mức tăng trong mấy lần điều chỉnh giá gần đây. Cụ thể, trong 2 lần điều chỉnh tăng từ đầu tháng 3 đến nay, giá xăng trong nước đã tăng từ 29 - 34%; giá dầu tăng từ 57 - 80% so với cuối tháng 2. Trong khi theo các chuyên gia, giá xăng dầu trong nước cần giảm khoảng 20 - 25% mới có tác dụng hạ nhiệt thị trường.

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), nói thẳng, trong giai đoạn hiện nay, thậm chí phải dùng biện pháp khẩn để giảm nhiệt giá xăng dầu trong nước. Trong đó, đáng chú ý nhất là giá dầu diesel - nguồn nhiên liệu chính phục vụ cho sản xuất công nghiệp, vận tải nặng, logistics… - hiện quá cao, hơn 30.000 đồng/lít, và hơn 35.000 đồng/lít dầu hỏa thì "không ngành nào chịu nổi", ông Vinh nói.

"Nghị định 72 của Chính phủ vừa qua là rất tốt, nhưng theo tôi, giá xăng dầu cần được giảm nhiều hơn. Đặc biệt, xem xét giảm các loại thuế BVMT, TTĐB và tăng chi sử dụng Quỹ bình ổn nhằm giúp bình ổn thị trường, giảm áp lực đầu vào cho doanh nghiệp (DN) và cả nền kinh tế", ông Vinh đề xuất.

Mạnh tay giảm thuế, chi quỹ bình ổn

Nhiều chuyên gia cho rằng cần phải giảm tiếp 2 sắc thuế TTĐB và BVMT với tổng mức giảm ước tính xấp xỉ 20% thì mới hạ nhiệt giá xăng dầu, chứ chỉ giảm thuế nhập khẩu là chưa ăn thua. Bên cạnh đó, phải mạnh tay chi Quỹ bình ổn nhiều hơn nữa để "cắt cơn" tăng giá nhiên liệu thiết yếu.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo GS-TS Võ Xuân Vinh, giá xăng dầu thế giới có hạ nhiệt, nhưng giá trong nước đang ở mức rất cao, đặc biệt sau khi xả Quỹ bình ổn, giá vẫn tăng và xăng đã lên mốc 30.000 đồng/lít. Vì thế, nếu quyết tâm hạ nhiệt giá xăng dầu, ổn định vĩ mô, cần "tung" chính sách mạnh hơn để giảm mạnh giá xăng dầu ngay trong kỳ điều hành tuần này. "Thủ tướng đề nghị áp dụng ngay Quỹ bình ổn, vậy chi sử dụng bao nhiêu là hợp lý, cần phải cân nhắc kỹ. Theo tôi, trong ngắn hạn nên áp dụng tình trạng đột xuất, mạnh tay xả quỹ để bình ổn thị trường. Thế nên, giải pháp trước mắt là không nên để giá tăng nữa mà phải sử dụng các công cụ giảm nhiệt mạnh mẽ", ông Vinh kiến nghị và dẫn chứng, hiện tại Hàn Quốc đã kích hoạt chính sách áp giá trần đối với giá xăng dầu trong nước khi giá thế giới vượt 100 USD/thùng, Nhật Bản đã đề cập đến kho dự trữ lớn đủ dùng trong hơn 250 ngày nếu thị trường thế giới biến động và kéo dài. VN đang nỗ lực rất lớn để ổn định nguồn cung, thị trường. Đến nay, nguồn cung dầu để sản xuất, vận tải trong nước đang về rất chậm, gián đoạn... Nếu cứ để tình trạng này kéo dài, hiệu ứng gián đoạn "domino" trong sản xuất, dịch vụ và tăng giá hàng hóa… sẽ lan rộng.

"Một trong những công cụ giúp điều hành giá xăng dầu trước đây khá linh hoạt là Quỹ bình ổn. Quỹ này lẽ ra phải được sử dụng ngay trong lần tăng giá xăng dầu thứ 2 trong tuần đầu tháng 3 vừa rồi. Chính phủ đã gợi ý, nên cân nhắc khoản xả quỹ này. Thứ hai là thuế TTĐB áp dụng với xăng nên bỏ, bởi bất luận thế nào xăng vẫn là sản phẩm thiết yếu. Thứ ba là thuế BVMT, Chính phủ đang đề xuất Bộ Tài chính báo cáo ngày 12.3 - cũng là ngày theo lịch điều chỉnh giá xăng dầu. Theo ý kiến tôi, Bộ nên đề xuất đưa thuế BVMT về 0 càng sớm càng tốt. Trong lúc này, các công cụ, biện pháp nhằm hạ nhiệt giá xăng dầu cần áp dụng ngay lập tức. Để giá neo cao như hiện nay và kéo dài, chi phí vận tải, chi phí đầu vào, chi phí làm hạ tầng giao thông… đều tăng mạnh, nguy cơ lạm phát rất lớn", GS Võ Xuân Vinh cảnh báo.

Đồng ý với việc giảm mạnh các loại thuế, phí, xả Quỹ bình ổn; tuy nhiên chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Quốc Việt, Trường ĐH Kinh tế quốc dân, bày tỏ lo ngại dù Quỹ bình ổn đã được tích lũy "kha khá" nhưng với đà tăng sốc của giá thế giới, việc xả quỹ nếu có cũng chỉ được dăm ba lần là hết. Thế nên, theo ông Việt, cần phối hợp công cụ chính sách. Cụ thể, Quỹ bình ổn nên kích hoạt tính tự động, tức là có thể xả ngay lập tức khi giá tăng mạnh trong 2 kỳ liên tiếp; kết hợp các chính sách miễn, hoãn thuế, phí khác trong từng thời kỳ điều hành. Đặc biệt, thuế TTĐB với xăng nên bỏ bởi xăng là mặt hàng thiết yếu; thuế BVMT cần có chính sách miễn giảm, ưu tiên hạ nhiệt giá xăng dầu trước.

TS Nguyễn Quốc Việt gợi ý, ngoài công cụ giảm nhiều loại thuế, có thể dùng ngân sách chi bù khi giá biến động tăng sốc. "Chúng ta cần tập trung giải pháp bình ổn thị trường thông qua đảm bảo cung ứng và có hướng sử dụng Quỹ bình ổn tự động, linh hoạt nhằm theo kịp với sự thay đổi của giá thế giới; biến nó thành bộ đệm giảm sốc giá, hỗ trợ người lao động thu nhập thấp vốn dĩ phụ thuộc vào cả giá lẫn khả năng tiếp cận đủ xăng dầu cho phương tiện đi lại", ông Việt nói và góp ý thêm: "Quan trọng nhất là tránh để việc áp dụng các công cụ giúp hạ nhiệt giá xăng dầu có độ trễ quá lớn, tăng rồi mới tính tiếp thì giá cả hàng hóa, dịch vụ đã tăng. Song song quản lý giá cả hàng hóa, hỗ trợ chính sách bảo đảm nguồn cung, tuyệt đối không để tăng sốc nữa, sẽ ảnh hưởng lan tỏa tới rổ hàng hóa khác như dịch vụ, vận tải và đặc biệt là hàng hóa tiêu dùng thiết yếu, ăn uống ngoài trời… làm tăng áp lực lạm phát rất lớn".

Tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn cung, đẩy mạnh khai thác dầu thô

Trong thực tế, sau khi "lá chắn" thuế MFN được tháo bỏ tại Nghị định 72, Chính phủ kỳ vọng nguồn cung trong nước từ dầu thô nguyên liệu đến xăng dầu thành phẩm được đa dạng hơn, tăng tính chủ động hơn. Thương nhân đầu mối nào có thể đàm phán mua được nguồn cung tại bất kỳ nước nào, nhập về đều được hưởng thuế suất 0%. Tại cuộc họp với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng tối 10.3, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh mục tiêu đặt ra là dứt khoát không để thiếu năng lượng trong bất kỳ hoàn cảnh nào và đến thời điểm này, chúng ta vẫn đang kiểm soát được tình hình.

Thủ tướng nhấn mạnh cần tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung dầu thô. Cụ thể, giao nhiệm vụ cho Tập đoàn Công nghiệp - năng lượng quốc gia (PVN) đẩy mạnh tối đa việc khai thác dầu thô, phối hợp đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng; Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao, PVN và các cơ quan liên quan triển khai ngay kết quả điện đàm giữa Thủ tướng với các nhà lãnh đạo các nước vùng Vịnh vừa qua. Ngoài ra, Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công thương chỉ đạo các DN đầu mối chủ động tìm kiếm nguồn cung, tăng cường nhập khẩu, phân bổ theo kế hoạch được giao để bảo đảm 30% nhu cầu xăng dầu từ nguồn nhập khẩu; đồng thời bảo đảm mức dự trữ theo quy định, xây dựng các kịch bản bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong các tình huống.

Thống kê sơ bộ mới nhất từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong 2 tháng đầu năm nay, các DN VN đã chi hơn 1,44 tỉ USD nhập khẩu gần 2,18 triệu tấn xăng dầu. So với cùng kỳ năm trước, lượng nhập khẩu đã tăng mạnh 43%, trong khi kim ngạch tăng 31,4%. Với dầu thô, VN nhập khẩu hơn 2,16 triệu tấn, kim ngạch đạt 1,08 tỉ USD, giảm 10% về lượng và giảm 25% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Ở chiều ngược lại, trong 2 tháng qua, kim ngạch xuất khẩu dầu thô của VN đạt 200,3 triệu USD; xuất khẩu xăng dầu các loại đạt gần 55 triệu USD. So với cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu hai mặt hàng này lần lượt giảm 16,7% và 62,3%.

Theo Cục Quản lý thị trường trong nước (Bộ Công thương), VN hiện nhập khẩu dầu thô từ các nước khu vực Trung Đông và nhập khẩu dầu thành phẩm chủ yếu từ các nước ASEAN, Hàn Quốc. Trong bối cảnh chiến sự Trung Đông khiến nguồn cung gián đoạn, VN sẽ đẩy mạnh nhập khẩu dầu từ các thị trường được hưởng thuế MFN như Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, Đài Loan… Chiều 11.3, trao đổi với chúng tôi, đại diện một thương nhân đầu mối xăng dầu cho hay, DN trong nước hiện có nhiều thị trường nhập khẩu dầu ngoài Trung Đông như Singapore, Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc… Hiện tại, các DN đã chuyển hướng tìm kiếm nguồn cung ngoài Trung Đông, đặc biệt các thị trường trước từng chịu thuế nhập khẩu khi bán dầu sang VN.

Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu VN, đánh giá việc tạm giảm hoàn toàn thuế nhập khẩu các mặt hàng xăng dầu, nhiên liệu dầu... đã mở ra nhiều khả năng cũng như cơ hội cho DN tìm kiếm nguồn hàng từ các thị trường hưởng thuế MFN. "Nói chung cơ hội lớn và không có giới hạn. Giới hạn duy nhất là mua được dầu rồi, liệu có chở về kịp không nếu eo biển Hormuz vẫn còn tiềm ẩn quá nhiều rủi ro cho tàu chở dầu. VN trong ngắn hạn vẫn chưa khan hiếm nguồn xăng dầu. Ngay ngày hôm nay (11.3), nguồn xăng dầu thành phẩm từ các nhà máy lọc dầu đưa ra thị trường dồi dào hơn. Trong tổng cân đối nguồn cung thì hết tháng 3, VN chưa thiếu hàng. Việc đa dạng hóa nguồn cung này nhằm phục vụ cho các tháng 4, 5 sau đó. Nhưng với các biện pháp hiện nay và tình hình chung thì hy vọng thị trường xăng dầu giảm căng thẳng và ổn định hơn", ông Bảo nói.